نام كتاب : اوغوزها (تركمنها)
نوشته : پروفسور فاروق سومر
ترجمه : آنا دردي عنصري
از مهمترين منابع تاريخ تمدن تركان در رشته ترك شناسي كه در دانشگاههاي معتبر جهان تدريس مي شود، كتاب اوغوزها (تركمنها) مي باشد. اين كتاب توسط ترك شناس معاصر، فاروق سومر به رشته تحرير در آمده است. مرحوم فاروق سومر (1995-1924)، استاد تاريخ دانشگاه استانبول بود كه تدريس ?تاريخ قرون وسطي? را بر عهده داشت و زمينه اصلي پژوهش وي، تاريخ تمدن تركان در دوره اسلامي بود. نتايج اين تحقيقات نيز به صورت 70 مقاله و كتاب منتشر شده است كه از آن جمله اند:

اوغوزها (تركمنها)، قراقويونلوها، نبرد ملازگرد، تركان عراق و سوريه، ترك شدن آناتولي، نقش آناتولي در تشكيل و توسعه دولت صفوي و ...
پروفسور فاروق سومر، پس از ولاديمير بارتولد، به عنوان برجسته ترين چهره مكتب ترك شناسي شناخته مي شود. اين اثر ارزنده را آقاي آنا دردي عنصري به صورتي دقيق و روان به فارسي برگردانده و منبع مهم و معتبري را در دسترس علاقه مندان به تاريخ تركمن قرار داده اند.
اين كتاب از سه بخش اصلي تشكيل شده است:
1- تاريخ اوغوزها
2- تشكيلات قبيله اي
3- داستانها و ضمائم
ترجمه فارسي آن، تنها شامل بخش اول كتاب - كه مفصل ترين قسمت آن است ? مي باشد و از روي نسخه چاپ پنجم كتاب به سال 1999 انجام شده است.
در فصل اول، به كمك كهن ترين منابع تركان، به خصوص كتيبه هاي اورخون و به ياري ديگر تحقيقات انجام شده، به بررسي و پژوهش علمي قوم اوغوز و نيز ديگر اقوام قديم ترك همچون اويغورها، قارلوق ها و ... مي پردازد و نيز تاريخ اوغوزها را در ارتباط با امپراطوري گوگ ترك شرقي بررسي مي كند.
در فصل دوم به بررسي امپراطوري گوگ ترك غربي و خصوصاً شناسايي اوغوزها ي سيحون مي پردازد. در اين فصل، ساختار قبيله اي اون اوق ها و ويژگي هاي اقتصادي، اعتقادات مذهبي و آداب و رسوم آنها مورد پژوهش و بررسي دقيق قرار گرفته است. اوغوزهاي سيحون را مي توان اجداد تركمنها دانست.
در بخش بعدي به طور مفصل، چگونگي ورود سلجوقيان به ايران و درگيريهاي آنان با غزنويان و نحوه به حكومت رسيدن آنان را شرح مي دهد و نشان مي دهد كه سلجوقيان به لحاظ تاريخي و قبيله اي، رسالت استمرار حكومت يابغوي اوغوز را براي خود قائل بوده اند و طي حركتي آگاهانه از سفلاي رود سيحون به ايران وارد شدند و امپراتوري سلجوقي را تشكيل دادند.
در فصلهاي واپسين كتاب نيز موضوع تشكيل حكومتهاي كوچك و بزرگ تركمنها در نواحي ايران و عراق عرب، آذربايجان و آسياي صغير را مورد توجه قرار مي دهد و نحوه حضور تركمنها در آن مناطق و چگونگي تشكيل و توسعه حكومتهاي آنها را تشريح مي كند.
آخرين فصل كتاب ?تشكيلات قبيله اي تركمنهاي ماوراء خزر? است كه طرحي از سير تاريخي تركمنهاي ماوراء خزر از قرن 10 ميلادي تا به امروز ارائه مي كند. در اين قسمت با ضميمه كردن فهرستهاي چندگانه قبائل و طوائف تركمن به بيان منشاء پيدايش قبايل مختلف تركمن مي پردازد. همچنين تاريخ پردرد تركمنها را در تقابل با حكومتهاي ايران، خان نشين خوارزم، امير نشين بخارا و خوانين اردوي طلايي چنگيزخان به تصوير مي كشد.
اميد است كه اين اثر برجسته و منبع ارزنده تاريخ تركمنها كه امروز به زبان فارسي در دسترس عموم قرار گرفته است، مورد استقبال علاقه مندان به شناخت قوم تركمن واقع شود